1. Hiểu đúng về bệnh: Khi cơ thể “kháng cự” lại Insulin

Bệnh tiểu đường tuýp 2 là một rối loạn mãn tính, làm gián đoạn cách cơ thể bạn sử dụng và dự trữ đường (glucose) cùng các dạng năng lượng khác.

• Đường (Glucose)là nhiên liệu chính cho mọi tế bào.
• Insulinlà “chìa khóa” do tuyến tụy sản xuất, giúp đưa đường từ máu vào tế bào.
• Ở bệnh tiểu đường tuýp 2, cơ thể bạn trở nên kháng insulin(các tế bào không đáp ứng tốt), và theo thời gian, tuyến tụy không sản xuất đủ insulin. Kết quả là đường tích tụ trong máu, gây tăng đường huyết.

Việc thừa cân, đặc biệt là mỡ tích trữ ở vùng bụng và gan, làm tăng nhu cầu insulin của cơ thể, khiến tình trạng này trầm trọng hơn. Nếu không được điều trị, đường huyết cao kéo dài sẽ dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm.

2. Mục tiêu điều trị: Bạn cần hướng tới điều gì?

Mục tiêu chính là giữ đường huyết của bạn trong ngưỡng mục tiêu và quản lý các bệnh đi kèm (như tăng huyết áp, mỡ máu cao) để giảm thiểu nguy cơ biến chứng.

• Kiểm soát đường huyết: Chìa khóa ngăn ngừa biến chứng
  Việc này giúp phòng ngừa các tổn thương lâu dài lên mắt, thận, thần kinh và tim mạch.
  • Theo dõi đường huyết tại nhà:Bác sĩ có thể yêu cầu bạn tự kiểm tra, đặc biệt nếu bạn dùng insulin hoặc các thuốc có nguy cơ gây hạ đường huyết.
  • Xét nghiệm HbA1c – “Thước đo” đường huyết trung bình:Đây là xét nghiệm máu phản ánh mức đường huyết trung bình của bạn trong 2-3 tháng.
  • Mục tiêu HbA1c chung là <7%, nhưng sẽ được cá nhân hóa triệt đểdựa trên tuổi tác, thời gian mắc bệnh, các bệnh lý đi kèm và nguy cơ hạ đường huyết. Một số người có thể đặt mục tiêu <6.5%, trong khi số khác (như người cao tuổi) có thể là <8.0%. Bác sĩ sẽ giúp bạn xác định mục tiêu phù hợp và an toàn nhất.
• Bảo vệ trái tim: Giảm nguy cơ biến chứng tim mạch
  Biến chứng tim mạch (như đau tim, đột quỵ) là vấn đề nghiêm trọng và phổ biến nhất. Bạn có thể giảm đáng kể nguy cơ bằng cách:
  • Ngừng hút thuốc lá.
  • Kiểm soát tốt huyết áp và mỡ máuthông qua chế độ ăn, tập luyện và thuốc.
  • Dùng aspirin liều thấpnếu được bác sĩ khuyến nghị.

3. Nền tảng vàng: Thay đổi lối sống có thực sự quan trọng?

CÓ. Chế độ ăn uống và vận động là nền tảng không thể thiếu trong quản lý tiểu đường tuýp 2.

• Dinh dưỡng thông minh:Thay đổi chế độ ăn giúp kiểm soát cân nặng, huyết áp và cải thiện đáp ứng insulin.
  • Điều quan trọng nhất:Cần tránh hoàn toàn các loại đường bổ sung trong nước ngọt, nước trái cây đóng hộp, bánh kẹo. Đồng thời, hạn chế nghiêm ngặt các loại tinh bột tinh chế như cơm trắng, bánh mì trắng, miến, phở… và thay thế bằng ngũ cốc nguyên hạt khi có thể.
  • Kiểm soát khẩu phần ănvà lựa chọn thực phẩm lành mạnh.
• Vận động đều đặn:Tập thể dục giúp hạ đường huyết bằng cách cải thiện độ nhạy insulin, ngay cả khi bạn không giảm cân.

4. Các nhóm thuốc điều trị: Đâu là sự lựa chọn phù hợp cho bạn?

Khi thay đổi lối sống là chưa đủ, các loại thuốc sẽ là trợ thủ đắc lực.

• Metformin – Lựa chọn đầu tay:Hầu hết người mới chẩn đoán sẽ bắt đầu với Metformin. Thuốc giúp cơ thể bạn đáp ứng với insulin tốt hơn.
  • Tác dụng phụ:Có thể gây buồn nôn, tiêu chảy, đầy hơi, nhưng thường giảm dần khi dùng thuốc trong bữa ăn.
  • Các tác dụng phụ trên tiêu hóa thường giảm dần. Nếu gặp phải, bạn có thể hỏi bác sĩ về dạng Metformin phóng thích kéo dài (XR/ER), ít gây tác dụng phụ tiêu hóa hơn.
• Khi cần thêm thuốc thứ hai:Nếu đường huyết và HbA1c chưa đạt mục tiêu sau 2-3 tháng, bác sĩ có thể đề nghị thêm một loại thuốc khác. Lựa chọn sẽ phụ thuộc vào cân nặng, nguy cơ hạ đường huyết, các bệnh lý kèm theo và chi phí.

Dưới đây là một số nhóm thuốc phổ biến:

• Nhóm Sulfonylurea (Ví dụ: Glipizide, Glimepiride):Kích thích tuyến tụy sản xuất insulin. Cần thận trọng vì có thể gây hạ đường huyết và tăng cân.
• Nhóm Ức chế DPP-4 (Ví dụ: Sitagliptin, Linagliptin):Tăng tiết insulin khi ăn, ít gây hạ đường huyết và không ảnh hưởng cân nặng.
• Nhóm Ức chế SGLT2 (Ví dụ: Empagliflozin, Dapagliflozin):Giúp thải đường qua nước tiểu. Rất có lợi cho bệnh nhân có bệnh tim hoặc thận mạn tính. Tác dụng phụ có thể gặp: nhiễm trùng tiểu hoặc vùng kín.
• Nhóm Đồng vận GLP-1 (Ví dụ: Liraglutide, Dulaglutide, Semaglutide):Thuốc tiêm giúp tăng tiết insulin, giảm cảm giác thèm ăn và hỗ trợ giảm cân hiệu quả. Có lợi cho tim mạch. Tác dụng phụ thường gặp là buồn nôn.
• Insulin:Được chỉ định khi các thuốc uống không đủ hiệu quả, hoặc ngay từ đầu nếu đường huyết quá cao. Cần theo dõi chặt chẽ để tránh hạ đường huyết.

Lưu ý: Mọi loại thuốc và phác đồ đều cần được chỉ định và theo dõi bởi bác sĩ chuyên khoa.

5. Sống chung với bệnh: Làm sao để không còn là gánh nặng?

Sống chung với tiểu đường tuýp 2 đôi khi có thể khiến bạn căng thẳng, lo lắng. Việc phải theo dõi đường huyết, ăn uống kiêng khem, tập thể dục và uống thuốc mỗi ngày là một trách nhiệm lớn.

• Bạn không đơn độc.Hãy chia sẻ với gia đình, bạn bè để nhận được sự hỗ trợ và động viên.
• Đừng ngần ngại trò chuyện với bác sĩhoặc nhân viên y tế nếu bạn cảm thấy quá tải, chán nản hoặc có bất kỳ thắc mắc nào về kế hoạch điều trị.
• Tìm kiếm sự hỗ trợ tâm lýtừ các chuyên gia tư vấn hoặc nhân viên xã hội khi cần. Chăm sóc sức khỏe tinh thần cũng quan trọng không kém việc kiểm soát đường huyết.