Cà Phê và Bệnh Trào Ngược Dạ Dày – Thực Quản (GERD): Khoa Học Nói Gì?

Bài viết của Bác sĩ Trần Phương Thảo, chuyên khoa Nội Tổng quát, Tiêu hóa Gan mật, Charis Healthcare

Mối lo quen thuộc – và câu hỏi thật sự cần đặt ra

Nếu bạn bị GERD và vẫn muốn uống cà phê mỗi sáng, rất có thể bạn đã nghe lời khuyên “phải bỏ cà phê hoàn toàn”. Câu hỏi là: lời khuyên đó có thực sự dựa trên bằng chứng không?

Câu trả lời ngắn gọn là: không hẳn – và bức tranh thực tế phức tạp hơn nhiều so với những gì được truyền miệng.

GERD là gì và tại sao cà phê bị “đổ lỗi”?

GERD (Gastroesophageal Reflux Disease) xảy ra khi cơ thắt thực quản dưới (Lower Esophageal Sphincter – LES) – van cơ ngăn không cho axit dạ dày trào ngược lên – hoạt động không đúng chức năng. Khi LES giãn ra không đúng lúc, axit từ dạ dày trào vào thực quản và gây ra các triệu chứng quen thuộc: ợ nóng, ợ chua, đắng miệng, đau tức ngực.

Cà phê bị nghi ngờ vì hai lý do cơ chế học:

Thứ nhất, tác động lên LES. Nghiên cứu đăng trên tạp chí Gastroenterology cho thấy cà phê cafein làm giảm áp lực LES ở cả người khỏe mạnh lẫn bệnh nhân viêm thực quản trào ngược – ở nhóm bệnh nhân, áp lực LES giảm từ 9,1 xuống còn 5,5 mmHg sau khi uống cà phê có axit. Cafein được xác định là một trong những hợp chất góp phần vào hiệu ứng này thông qua cơ chế ức chế phosphodiesterase, làm tăng nồng độ cAMP nội bào và gây giãn cơ trơn.

Thứ hai, kích thích tiết axit dạ dày. Nghiên cứu kinh điển trên New England Journal of Medicine (1975) chứng minh rằng cafein kích thích tế bào thành dạ dày tiết axit – tuy nhiên, một phát hiện quan trọng từ cùng nghiên cứu này là cà phê không cafein (decaf) cũng gây tiết axit ở mức tương tự cà phê thường, thậm chí cao hơn đáng kể so với cafein đơn thuần. Điều này cho thấy cafein không phải thủ phạm duy nhất – các hợp chất khác trong cà phê, đặc biệt là axit chlorogenic, cũng đóng vai trò kích thích tiết axit.

Bằng chứng tổng hợp: Mối liên hệ yếu hơn ta tưởng

Khi nhìn vào toàn bộ tổng thể bằng chứng từ các nghiên cứu lâm sàng, một điều đáng ngạc nhiên xuất hiện: mối liên hệ giữa cà phê và GERD không mạnh và không nhất quán như nhiều người vẫn nghĩ.

Một phân tích tổng hợp (meta-analysis) công bố trên PubMed gồm 15 nghiên cứu ca-chứng kết luận không tìm thấy mối liên hệ có ý nghĩa thống kê giữa tiêu thụ cà phê và nguy cơ GERD. Một meta-analysis gần đây hơn – công bố năm 2026 từ nhóm nghiên cứu tại Brigham and Women’s Hospital (Harvard Medical School) – tìm thấy mối liên hệ thuận chiều nhỏ (OR: 1,18) nhưng nhận định rằng “mức độ ảnh hưởng về lâm sàng là không rõ ràng”. Tổng quan hệ thống đăng trên Clinical Gastroenterology and Hepatology (2020) cũng kết luận tương tự: không có bằng chứng từ các nghiên cứu thuần tập ủng hộ khuyến nghị loại bỏ hoàn toàn cà phê ở bệnh nhân GERD.

Một tổng quan năm 2025 trên tạp chí Sports (MDPI) ghi nhận rằng nguy cơ tăng nhẹ với cà phê chỉ xuất hiện nhất quán ở nhóm uống từ 4 ly trở lên mỗi ngày, không phải với mức tiêu thụ vừa phải.

Điều này không có nghĩa là cà phê hoàn toàn vô hại với bệnh nhân GERD – mà có nghĩa rằng tác động phụ thuộc rất nhiều vào cá nhân, liều lượng và cách uống, không phải là quy luật áp dụng cho tất cả mọi người.

Decaf có thực sự “an toàn hơn” không?

Câu trả lời là: không hẳn, và phụ thuộc vào triệu chứng cụ thể của bạn.

Nghiên cứu mù đôi trên PubMed (2010) so sánh cà phê thường, decaf và nước trà cho thấy cà phê thường và trà làm giảm áp lực LES đáng kể so với nhóm chứng, trong khi decaf không gây ra hiệu ứng này – nghĩa là về mặt LES, decaf có vẻ ít gây trào ngược hơn.

Tuy nhiên, như đã đề cập, decaf vẫn kích thích tiết axit dạ dày ở mức gần tương đương cà phê thường. Vì vậy, với những người có triệu chứng chủ yếu do tăng tiết axit (ợ chua, nóng rát), decaf chưa chắc đã cải thiện đáng kể. Ngược lại, với những người mà triệu chứng xuất phát từ LES giãn và trào ngược thực sự, decaf có thể là lựa chọn ít tác hại hơn.

Một hướng đi khác đang được nghiên cứu là cà phê khử sáp (dewaxed coffee). Thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên trên 40 bệnh nhân GERD người Ý (đăng trên Nutrients, 2022) cho thấy nhóm uống cà phê khử sáp có tỷ lệ giảm triệu chứng ợ nóng và ợ trào ngược cao hơn đáng kể so với nhóm uống cà phê thường, đồng thời cần dùng ít thuốc kháng axit hơn. Kết quả này còn sơ bộ và cần thêm nghiên cứu quy mô lớn hơn để xác nhận.

Những yếu tố thực tế ảnh hưởng đến triệu chứng

Bằng chứng hiện tại ủng hộ quan điểm rằng cách uống cà phê quan trọng không kém loại cà phê bạn chọn. Dưới đây là những yếu tố có bằng chứng hỗ trợ:

Uống lúc đói làm nặng hơn triệu chứng. Dạ dày rỗng kết hợp với kích thích tiết axit từ cà phê tạo ra môi trường thuận lợi nhất để axit tiếp xúc trực tiếp với niêm mạc. Uống cà phê sau bữa ăn hoặc kèm thức ăn nhẹ giúp đệm bớt nồng độ axit và làm chậm hấp thu các hợp chất kích thích.

Liều lượng có tác động ngưỡng. Dữ liệu từ nhiều nghiên cứu cho thấy nguy cơ tăng đáng kể chỉ xuất hiện ở mức tiêu thụ cao (≥4 ly/ngày). Một đến hai ly mỗi ngày ở nhiều bệnh nhân không làm trầm trọng thêm triệu chứng.

Cà phê hàm lượng axit thấp và cold brew. Cold brew được chiết xuất bằng nước lạnh trong thời gian dài, tạo ra sản phẩm có độ axit tổng thể thấp hơn cà phê pha nóng truyền thống. Một số bệnh nhân báo cáo dung nạp tốt hơn, tuy nhiên cold brew thường chứa caffein cao hơn – một yếu tố cần cân nhắc riêng.

Rang tối (dark roast) có thể ít kích thích hơn rang nhạt. Quá trình rang ở nhiệt độ cao làm giảm hàm lượng axit chlorogenic – hợp chất được cho là góp phần kích thích tiết axit. Một số nghiên cứu nhỏ ủng hộ giả thuyết này, dù bằng chứng chưa đủ mạnh để đưa ra khuyến cáo cứng nhắc.

Khi nào nên thật sự lo lắng?

Cà phê không phải nguyên nhân gốc rễ của GERD, nhưng có thể là yếu tố khuếch đại triệu chứng ở người đã có bệnh nền. Cần đánh giá lại thói quen và đến gặp bác sĩ tiêu hóa nếu:

• Triệu chứng ợ nóng hoặc ợ chua xảy ra hơn 2 lần mỗi tuần mặc dù đã điều chỉnh chế độ ăn uống
• Xuất hiện dấu hiệu phức tạp hơn: khó nuốt, đau ngực không rõ nguyên nhân, mất cân không chủ ý, nôn ra máu hoặc phân đen
• Triệu chứng không đáp ứng với thuốc kháng axit thông thường (PPI hoặc H2 blocker)
• GERD kéo dài nhiều năm mà chưa được nội soi đánh giá – vì nguy cơ tiến triển thành Barrett’s thực quản cần được tầm soát

Tóm lại: Không phải một câu trả lời cho tất cả mọi người

Bằng chứng hiện tại không ủng hộ khuyến nghị loại bỏ hoàn toàn cà phê cho tất cả bệnh nhân GERD. Thay vào đó, tiếp cận dựa trên cá nhân hóa được xem là phù hợp hơn: theo dõi phản ứng của cơ thể, điều chỉnh liều lượng và cách uống, và đưa ra quyết định cùng bác sĩ dựa trên mức độ nặng của bệnh.

Nếu một ly cà phê buổi sáng không làm bạn khó chịu – bạn không nhất thiết phải từ bỏ nó. Nhưng nếu triệu chứng xuất hiện hoặc tái đi tái lại, đó là tín hiệu đáng để thảo luận với bác sĩ tiêu hóa để có hướng xử lý phù hợp hơn.

Tài liệu tham khảo chính:

• Feldman M. et al. (1975). Gastric acid secretion and lower-esophageal-sphincter pressure in response to coffee and caffeine. NEJM.
• Brazer S.R. et al. (1980). Inhibitory effect of coffee on lower esophageal sphincter pressure. Gastroenterology.
• Kim J. et al. (2014). Association between coffee intake and GERD: a meta-analysis. PubMed.
• Mehta R.S. et al. (2020). Association between beverage intake and incidence of gastroesophageal reflux symptoms. Clinical Gastroenterology and Hepatology.
• De Bortoli N. et al. (2022). Effect of dewaxed coffee on gastroesophageal symptoms in patients with GERD. Nutrients.
• Talebi S. et al. (2026). Association of coffee intake with risk of GERD and complications: a systematic review and meta-analysis. PubMed / Brigham and Women’s Hospital.
• Wernly B. et al. (2025). Updates in GERD management: from PPIs to dietary and lifestyle modifications. MDPI Sports.