Lời mở đầu: Vitamin D – “Người vận chuyển” Canxi quan trọng

Vitamin D đóng nhiều vai trò thiết yếu trong cơ thể, nổi bật nhất là trong việc phát triển và củng cố sự chắc khỏe của xương. Mặc dù tình trạng thiếu hụt vitamin D đã giảm nhờ các sản phẩm sữa được bổ sung, nó vẫn là một vấn đề phổ biến, đặc biệt ở người cao tuổi. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân, cách nhận biết, điều trị và phòng ngừa thiếu hụt vitamin D một cách an toàn.

Vitamin D là gì và tại sao cơ thể chúng ta cần nó?

Vitamin D là một vitamin tan trong dầu, hoạt động như một “người vận chuyển” thông minh:

• Giúp hấp thụ canxi và phốt-photừ thức ăn trong ruột vào máu.
• Ổn định nồng độ canxi trong máu, từ đó thúc đẩy sức khỏe của xương.
  Ngoài ra, vitamin D cũng được cho là có lợi cho chức năng cơ bắp và hệ miễn dịch, dù các lĩnh vực này vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu.

Cơ thể chúng ta nhận vitamin D từ đâu?

Có hai nguồn cung cấp vitamin D chính:

1. Ánh nắng mặt trời:Da chúng ta có thể tự tổng hợp vitamin D khi tiếp xúc với ánh nắng. Tuy nhiên, khả năng này bị ảnh hưởng bởi mùa, thời gian trong ngày, tuổi tác, màu da và tình trạng sức khỏe. Lưu ý quan trọng: Tiếp xúc với ánh nắng không được khuyến khích như một biện pháp chủ đạo để bổ sung vitamin D do nguy cơ ung thư da.
2. Thực phẩm:Nguồn thực phẩm giàu vitamin D tự nhiên bao gồm cá béo (cá hồi, cá thu), dầu gan cá tuyết và lòng đỏ trứng. Tại nhiều quốc gia, sữa bò công nghiệp là nguồn bổ sung phổ biến nhất. Ngoài ra, ngũ cốc và một số sản phẩm khác cũng thường được tăng cường vitamin D.

Vì sao chúng ta lại bị thiếu hụt vitamin D?

Có ba nhóm nguyên nhân chính:

• Không nạp đủ qua ăn uống:Chế độ ăn ít thực phẩm giàu vitamin D, phổ biến ở trẻ sơ sinh (đặc biệt bú mẹ hoàn toàn), người cao tuổi và người không dùng sản phẩm từ sữa.
• Hấp thụ kém:Một số bệnh lý như Celiac, Crohn hoặc phẫu thuật cắt dạ dày, ruột có thể làm giảm khả năng hấp thụ vitamin D từ ruột.
• Rối loạn chuyển hóa:Các bệnh về gan hoặc thận mãn tính có thể cản trở quá trình chuyển hóa vitamin D thành dạng hoạt động mà cơ thể có thể sử dụng.

Hệ lụy khi cơ thể thiếu vitamin D

Thiếu vitamin D nghiêm trọng có thể dẫn đến:

• Còi xươngở trẻ em (xương mềm và biến dạng).
• Nhuyễn xươngở người lớn (xương mềm, đau nhức).

Tuy nhiên, tình trạng phổ biến hơn là “thiếu hụt cận lâm sàng” – mức vitamin D thấp hơn bình thường nhưng chưa gây ra triệu chứng rõ rệt. Tình trạng này vẫn có thể dẫn đến:

• Giảm mật độ xương(loãng xương).
• Tăng nguy cơ té ngã và gãy xương.

Vì vậy, việc phát hiện và điều trị thiếu hụt vitamin D là rất quan trọng để duy trì sức khỏe xương khớp lâu dài.

Làm sao để biết mình có bị thiếu vitamin D?

Xét nghiệm máu có tên 25-hydroxyvitamin D [25(OH)D] là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán. Tuy nhiên, hiện có sự khác biệt giữa các tổ chức về ngưỡng xác định tình trạng thiếu hụt:

• Theo Viện Y học Hoa Kỳ (National Academy of Medicine), mức ≥20 ng/mL (50 nmol/L)được coi là đủ cho hầu hết người khỏe mạnh.
• Trong khi đó, Hiệp hội Nội tiết Hoa Kỳvà nhiều chuyên gia khác khuyến cáo mức trên 30 ng/mL (75 nmol/L) mới là tối ưu để đảm bảo sức khỏe xương và toàn thân.

Dựa trên các khuyến cáo này, tình trạng thiếu hụt thường được xác định khi nồng độ dưới 20 ng/mL và thiếu hụt nghiêm trọng khi dưới 12 ng/mL (30 nmol/L). Bác sĩ của bạn sẽ là người diễn giải kết quả dựa trên tình trạng sức khỏe cụ thể của bạn.

Điều trị thiếu hụt vitamin D: Bổ sung thế nào cho đúng?

• Lựa chọn vitamin:Hai dạng phổ biến là Vitamin D2 (ergocalciferol) và Vitamin D3 (cholecalciferol). Vitamin D3 thường được ưu tiên vì có khả năng nâng mức vitamin D trong máu hiệu quả hơn.
• Liều lượng:Liều điều trị phụ thuộc vào mức độ thiếu hụt và sẽ do bác sĩ chỉ định cụ thể. Thông thường, quá trình điều trị bao gồm một liều cao ban đầu trong vài tuần để bù đắp nhanh, sau đó chuyển sang liều duy trì hàng ngày.
  • Ví dụ tham khảo:Người thiếu hụt nặng có thể cần dùng 50,000 IU/tuần trong 8 tuần, sau đó duy trì 800-1,000 IU/ngày.
• Đừng quên Canxi:Khi bổ sung vitamin D, hãy đảm bảo cung cấp đủ canxi từ chế độ ăn (sữa, cá nhỏ ăn cả xương, đậu phụ, rau xanh) hoặc viên uống bổ sung.
• Theo dõi:Bác sĩ sẽ đề nghị xét nghiệm lại máu sau khoảng 3 tháng điều trị để đánh giá hiệu quả và điều chỉnh liều cho phù hợp.
• Cảnh báo:Dùng vitamin D quá liều có thể gây ngộ độc, dẫn đến tăng canxi máu hoặc sỏi thận. Hãy tuân thủ chỉ định và tránh dùng nhiều loại thực phẩm chức năng có chứa vitamin D cùng lúc.

Phòng ngừa thiếu hụt – Đơn giản hơn bạn nghĩ!

• Với người lớn khỏe mạnh:Bổ sung 800 IU (20 mcg) vitamin D3 mỗi ngày thường là đủ để duy trì mức ổn định. Đây là liều khuyến nghị chung. Nhu cầu cụ thể có thể cao hơn ở một số đối tượng (như người béo phì, da sẫm màu) và cần được tư vấn bởi bác sĩ.
• Với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ:Khuyến nghị bổ sung 400 IU (10 mcg) vitamin D mỗi ngày ngay từ vài ngày sau khi sinh. Vitamin D thường có trong các loại thuốc nhỏ giọt đa vitamin cho trẻ.
• Thực phẩm:Tăng cường các thực phẩm giàu vitamin D như cá hồi, cá ngừ, lòng đỏ trứng và sữa công thức.
• Tuyệt đối khônglạm dụng việc tắm nắng hay sử dụng giường tắm nắng nhân tạo để bổ sung vitamin D vì nguy cơ ung thư da.